Carolina von Koseritz – Eine Frau zwischen den Sprachen

Zum Internationalen Frauentag

Carolina von Koseritz (1865–1930). Historische Fotografie.
Quell / Fonte: Wikimedia Commons.

Carolina von Koseritz woard 1865 in Porto Alegre geboar. Sie woor Lehrin, Journalistin, Schriftstellrin unn Üwersetzrin. Schon alswie junges Mädche hatt se geoorweidt in der Welt von der Idee unn Bücher. Also en Raum, wo domols nächst nuar zu Männer gehöert hatt.

En Frooh von der Literatuar in en anner Zeit

Carolina woor die Tochter von dem bekannte Schornalist unn Schriftsteller Carlos von Koseritz. Mit 17 Johre publizierte se ihre earste Texte. Sie hot üwer wichtiche Theme geschrieb: die Abschaffung von der Sklooverei, dem Froohmensch sein Freiheit unn das Verhältnis zu der Natuarwelt. Viele Froohe in ihrer Zeit harre kaum Zugang zur Schul. Carolina awer hatt schon ganz uff diskutiert, was es bedeidt, Froohmensch unn Stootsbeerchrin sin.[1][2]

Die Gesellschaft hatt von der deitschbräsiljoonische Froohe ganz enfach das gewoort: Still, Haus, Familje. Carolina hot domols jo en anner Wech für sich gewählt … ohne laut protestiere, awer doorrich Oorweit, Texte unn Bestännichkeit.

Es iss wichtich se beachte: Carolina iss aus en gut gebildte, städtische Familje rauskomm, wo Hochdeitsch als Haussproch geflecht woar — net der Dialekt von der Koloniee, wo meh rauszus im Interior geleht honn. Ihrer Vater hot fleissich geschrieb für die deitschsprochiche Inwannrer-Gemeinschaft, awer aus en hochdeitsche Bildungstradition raus. Die deitschbräsiljoonische Sprochenwelt woor nie enheitlich. Sie hot von der hochdeitsche Literatuarsproch von städtische Intellektuoole bis zum meh gewöhnlich Vollekssproch von der Koloniste gereicht … unn raus aus all dem, hot sich dann üwer Schenerationelang das gesprochne Riograndenser Hunsrückisch von heitztooch entwickelt.[3][4]

Zwische der Sproche: Deitsch, Bräsiljoonisch unn das deitschbräsiljoonische Lewe

Carolina woor ooch en fleissich Sproche-Üwersetzrin. Sie üwersetzte grousse Literatuar Weerke von Goethe, Schmid, Longfellow, Turgenjew, Byron unn Dickens. Also, zu merke, aus dem Hochdeitsche unn Englische ins Bräsiljoonische. Die Oorweit woor meh als Technik. Sie hot zwischich zwoot Sproche unn zwooi Kulture gelebt.[1][2]

Das Rio Grande do Sul vom dem 19. Joahrhunnerts woor keh ensprochiches Land. Newe portogääsisch Zeitunge hot es deitsche Zeitunge geb. Newe die weniche stootliche Schule, meh in der Grossstädt hot dann weitverbreit die Gemeindeschule uff Deitsch geb. Newe dem Bräsiljoonisch uff der Strasse hot sich deitsche Dialekte vermischt unn verännert … Sproche, wo sich hier, in Bräsilje, üwer 200 Johre entwickelt adaptiert honn.[3][4]

In dem Zusammerhang bekommt Carolina en zwette Bedeitung. Sie iss jawohl en Beispiel für en intellektuoole Frooh. Sie iss dann ooch noch en Beispiel fürs Lewe zwischich der Sproche; etwas, wo viele deitschbräsiljoonische Familjen bis heitztooch noch gut kenne.

Das Riograndenser Hunsrückisch alswie en Tehl von der Geschicht Rio Grande do Sul

Wenn ma’ heit vom Riograndenser Hunsrückisch spreche, meene ma’ en Sproch, wo sich jetzt schon meh wie 200 Johre in Bräsilje entwickelt hot, speziool im Bundesland Rio Grande do Sul. Sie hot deitsche Woorzle, awer sie woard tief geprächt doorrich das Bräsiljoonisch, doorrich annre Inwannrer-Sproche unn doorrich das Lewe in Bräsilje sein Fauna unn Flora. Es iss en bräsiljoonisches Deitsch, geboar unn gewachs in Bräsilje.[4][3]

Die Sproch iss keh Fremdkörper. Sie gehöert zu der Geschicht, zu der Kultuar unn zum Herz vom Stoot. In viele Gemeinde woar das Hunsrückisch die Sproch von das tächliche Lewe: Derheem, in der Keerriche, uff dem Land wo ma’ geschaft hot, im Handel, ganz lang bevoar das en Thema in Schule orrer Politik geb iss. Was heit manche Dokumente als immaterioolles Kultuarerbe anerkenne, iss das Ergebnis, es resulteart von das Lewe von Tausende von Mensche, wo üwer Scheneneratione in der Sproch gesproch, gesung, gebedt unn geschaft honn.[5][3][4]

Domols in Carolina ihrer Zeit hotts jo die sprochliche Vielfältichkeht schon geb. Awer das woor net etwas, wo wie en Erbe gesiehn geb iss. Was ma’ domols “Koloniste-Sprach” genännt hot, verstehn mear heite als Tehl von der bräsiljoonische sprochliche Diversität. Wenn ma’ an en Austorin sich erinnert, wo sich natearlich zwischich Deitsch unn Bräsiljoonisch bewecht hatt, lerne ma ooch, Sproche besser zu siehn, Sproch wo bis heit noch ruhich in unsre Gemeinde immer weiter lewe.

Carolina als Symbol mehrsprochich Bräsilje

Wenn mer die Geschicht von Carolina zum Froohe-Tooch weiter verzähle, mache ma’r’ zwooi Dinge gleichzeitich… Erstens: mear erkenne de Platz von en Frooh in der Literatuargeschicht von Rio Grande do Sul. En Frooh, wo geschrieb hot, wo üwersetzt hot, woe diskutiert unn weitergemacht hot, trotz persönliche unn materiloolle Schwierichkeite. Zwettens: mear zeiche, dass die Geschicht von dem Stoot net nuar uff das hoch Standard-Portogääsisch geschrieb woar. Se weerd ooch dorrrch zweisprochiche Erfoohrunge, reschionoole Variante unn Inwannrersproche geschrieb, wo bleiwenne Spure hintergeloss honn.[2][1]

Carolina iss net die Vertretrin von dem Riograndenser Hunsrückisch, die hot net in user Sproch geschrieb. Awer ihr Lewe unn ihr Weerk helwe uns se siehn: es gebt en deitschbräsiljoonische Tradition von Lese, Schreiwe unn Üwersetze. Die Tradition, mit ihre Verluste unn ihrem Vergess, iss der Bodem, uff dem heit der Schutz von der Sproche alswie Kultuarerbe wächst.[3][4][5]

Von Carolina ihre Bleifeder bis zu der Texte von heit

Wenn jemand heit earst uff Hunsrückisch schreibt unn dann uff Bräsiljoonisch, wählt ear orrer sie bewusst der Platz zwischich der zwooi Sproche. In Carolina sein Zeit woar das oft en gelebte Realität, es woor meahrstens net en bewusst Thema. Do gebts jo en still Kontinuität: die Idee, dass Denke, Fühle unn Schreiwe in meh wie nuar en Sproch ken Bedrohung für die bräsiljoonische Identität iss, awer dass das en echte Form von Bräsiljoonisch sin iss.[3]

Carolina von Koseritz kann alswie en symbolische Voarfoohrin von der Aussicht geles sin. Sie hot ken Sprachpolitik voarweerds geschubbt, wie mear das heitztooch verstehn. Awer se hot in ihrem eichne Lewe die Bewechung zwische der zwooich sprochliche Welte gelebt. Wenn mear se an hiedem Froohe-Tooch ehre, gewe mear Froche en Gesicht unn en Geschicht, wo uns noch heit tun begleite: Wear hot das Recht, das Wort zu nehmne? In was für Sproch däärref ma’ rede? Unn wear bleibt drauss, wenn ma’ nuar die offiziool Geschicht verzähle tut?

Die eahrlichste Hommoosch, wo ma’ Carolina gewe könne, iss vielleicht hiedie: Sie net nuar noch en Tooch zur en Statue mache, awer zu enem Ausgangspunkt. Ei en Ausgangspunkt, um annre bräsiljoonische Froohe se entdecke, wo ooch geschrieb honn unn vergess woorre. En Ausgangspunkt, um das Riograndenser Hunsrückisch unn annre bräsiljoonische Sproche mit meh Respekt umgehn… Sproche, wo zeit lang Zeit am Lewe vom Land tehlnehme unn langsam raus aus dem Schatte trete.[4][3]

Quellen / Fontes

[1] Carolina von Koseritz – Wikipédia

pt.wikipedia.org/wiki/Carolina_von_Koseritz

[2] Estudos Ibero-Americanos – PUCRS

revistaseletronicas.pucrs.br/iberoamericana/article/view/36354

[3] Hunsriqueano rio-grandense – Wikipédia

pt.wikipedia.org/wiki/Hunsriqueano_rio-grandense

[4] Idiomas de imigração mantêm viva cultura germânica há 200 anos no Brasil

estado.rs.gov.br/idiomas-de-imigracao-mantem-viva-cultura-germanica-ha-200-anos-no-brasil

[5] Parecer Técnico Hunsrückisch – IPHAN

gov.br/iphan/pt-br/assuntos/noticias/ParecerTcnicoHunsrckisch.pdf

Versão em português

Dia Internacional da Mulher

Carolina von Koseritz nasceu em 1865, em Porto Alegre. Foi professora, jornalista, escritora e tradutora. Ainda muito jovem, já atuava no mundo das ideias e dos livros — um espaço que, naquela época, pertencia quase só aos homens.

Uma mulher de letras em outro tempo

Carolina era filha do jornalista e escritor Carlos von Koseritz. Aos 17 anos, publicou seus primeiros textos. Escrevia sobre temas importantes: a abolição da escravidão, a liberdade da mulher e a relação com a natureza. Muitas mulheres de seu tempo quase não tinham acesso à escola. Carolina, porém, discutia publicamente o que significava ser mulher e cidadã.[1][2]

A sociedade esperava das mulheres teuto-brasileiras: silêncio, casa, família. Carolina escolheu outro caminho — não com protestos ruidosos, mas por meio do trabalho, dos textos e da constância.

É importante notar: Carolina vinha de uma família instruída e urbana, que cultivava o alto alemão como língua da casa — e não o dialeto das colônias rurais. Seu pai escrevia para a comunidade de imigração de língua alemã a partir de uma tradição culta em alto alemão. O mundo linguístico teuto-brasileiro nunca foi uniforme. Ia da língua literária dos intelectuais urbanos até a fala cotidiana das colônias — aquele alemão que, ao longo de gerações, se desenvolveu até o atual Hunsrückisch Riograndense.[3][4]

Entre as línguas: alemão, português e a vida teuto-brasileira

Carolina também foi uma tradutora incansável. Traduziu obras de Goethe, Schmid, Longfellow, Turguêniev, Byron e Dickens — do alemão e do inglês para o português. Esse trabalho era mais do que técnica. Ela vivia entre duas línguas e duas culturas.[1][2]

O Rio Grande do Sul do século XIX não era monolíngue. Ao lado de jornais em português, havia jornais em alemão. Ao lado das escolas estatais, havia escolas comunitárias em alemão. E ao lado do português das ruas cresceram dialetos alemães que, ao longo de quase duzentos anos, se desenvolveram aqui no Brasil.[3][4]

Nesse contexto, Carolina ganha um segundo significado. Ela não é apenas um exemplo de mulher intelectual. É também um exemplo da vida entre línguas — algo que muitas famílias teuto-brasileiras ainda conhecem hoje.

O Hunsrückisch Riograndense como parte da história do estado

Quando hoje falamos do Hunsrückisch Riograndense, falamos de uma língua que se desenvolveu no Brasil ao longo de cerca de 200 anos — especialmente no Rio Grande do Sul. Ela tem raízes alemãs, mas foi profundamente moldada pelo português, por outras línguas de imigração e pela vida brasileira. É um alemão brasileiro, nascido e crescido aqui.[4][3]

Essa língua não é um corpo estranho. Ela pertence à história, à cultura e ao coração do estado. Em muitas comunidades, foi a língua do cotidiano: em casa, na igreja, na roça, no comércio — muito antes de se tornar tema em escolas ou políticas públicas. O que hoje alguns documentos reconhecem como patrimônio cultural imaterial é o resultado da vida de milhares de pessoas que, ao longo de gerações, falaram, cantaram, rezaram e trabalharam nessa língua.[5][3][4]

No tempo de Carolina, essa diversidade linguística já existia. Mas raramente era vista como herança cultural. O que então se chamava de “língua de colonos”, hoje entendemos como parte da diversidade linguística brasileira. Ao recordar uma escritora que se movia naturalmente entre o alemão e o português, também aprendemos a enxergar melhor as línguas que ainda vivem — às vezes discretamente — em nossas comunidades.

Carolina como símbolo de um Brasil multilíngue

Quando contamos a história de Carolina no Dia da Mulher, fazemos duas coisas ao mesmo tempo. Primeiro: reconhecemos o lugar de uma mulher na história literária do Rio Grande do Sul — uma mulher que escreveu, traduziu, debateu e continuou trabalhando apesar das dificuldades pessoais e materiais. Segundo: mostramos que a história deste estado não é escrita apenas em português-padrão. Ela também passa por experiências bilíngues, variantes regionais e línguas de imigração que deixaram marcas duradouras.[2][1]

Carolina não é representante do Hunsrückisch Riograndense. Mas sua vida e sua obra ajudam a perceber algo importante: existe uma tradição teuto-brasileira de leitura, escrita e tradução. Essa tradição, com suas perdas e esquecimentos, é o solo sobre o qual hoje cresce o reconhecimento dessa língua como patrimônio cultural.

Da pena de Carolina aos textos de hoje

Quando alguém hoje escreve primeiro em Hunsrückisch e depois em português, escolhe conscientemente esse lugar entre as línguas. No tempo de Carolina isso muitas vezes era simplesmente uma realidade vivida — raramente um tema discutido. Há aí uma continuidade silenciosa: a ideia de que pensar, sentir e escrever em mais de uma língua não é uma ameaça à identidade brasileira, mas uma de suas formas legítimas.

Carolina von Koseritz pode ser vista como uma antepassada simbólica dessa postura. Ela não fez política linguística como entendemos hoje. Mas viveu, em sua própria trajetória, esse movimento entre mundos. Ao homenageá-la neste Dia Internacional da Mulher, damos rosto e história a perguntas que ainda nos acompanham: quem tem o direito de tomar a palavra? Em que língua? E quem fica de fora quando contamos a história oficial?

A homenagem mais honesta que podemos prestar a Carolina talvez seja esta: não transformá-la em estátua, mas em ponto de partida. Ponto de partida para redescobrir outras mulheres teuto-brasileiras que escreveram e foram esquecidas. E ponto de partida para olhar com mais respeito para o Hunsrückisch Riograndense e para outras línguas brasileiras que há muito participam da vida do país e que, pouco a pouco, saem da sombra.

Internationaler Tag der Muttersprache: Riograndenser Hunsrückisch (Hunsriqueano Riograndense) als lebendiger Teil der brasilianischen Sprachkultur

Heute ist der Internationale Tag der Muttersprache.

Dieser Tag erinnert uns daran, dass jede Sprache Wert hat – auch regionale und historische Sprachen wie das Riograndenser Hunsrückisch, in Brasilien auch bekannt als Hunsriqueano Riograndense. Seit fast zweihundert Jahren ist diese Sprache Teil der brasilianischen Realität.

Heit, meine liewe Leit, spreche ma’ üwer uns,
ei unser Moddersproch.

Das Riograndenser Hunsrückisch iss jo en Tehl von der bräsiljoonische sprochlich unn kulturool Mosaik.
Es iss hier gewachs.
Es iss dohie geblieb.
Es weerd jo dohier weiter gesproch.

Alswie Inwannrungssproch mit deitsche Hearkunneft hot sich das Hunsriqueano Riograndense in Bräsilje eichenstännich entwickelt. Es iss net enfach „altes Deutsch“, awer en lewendiche, gewachsne Sprochforrem mit sein eichne Geschicht, eichne Identität unn eichne kulturool Bedeitung.

Früher woard die Sproch vom bräsiljoonische Stoot verfollicht unn starrek unnerdrückt.
Ma’ wollt se aus dem öffentliche Lewe verdränge.
Ma’ wollt, dass sie verschwinne tät.

Awer sie iss net verschwunn.

Sie lebt noch.

In unsre Familje.
In unsre Erinnrunge.
In user Stross, Zung unn Lippe.
In unsre Lieder, traurich unn froh.
In unsre Gespräche.
In unsre Gedanke.

Schon zeit verschiedne Älter, verschiedne Scheneratione weerd das Riograndenser Hunsrückisch in Bräsilje weitergeb – oft nuar mündlich, oft im Verborchne, awer immer mit Herz.

Heit lewe ma’ in ene Demokratie.
Dodrum könne ma’ unsre Moddersproch ganz uff verzähle, freilich spreche unn dass ohne Bang, sichtboor mache.

Net nuar helich Derheem.
Net nuar im privat, wech von annre.
Awer ooch uff der Strosse.
In Público.
Im Internetz – zum Beispiel in Weihnachtsblume.
In Bücher – z.B. in Hunsrückisch em Prosa e Verso.
In Bildungsprojekte.
In kulturol Initiative.

Unser Moddersproch muss neemeh versteckelt sin.

Das Riograndenser Hunsrückisch gehöart jo zu der reiche sprochliche Dieversität von Bräsilje.
Es iss Tehl von der bräsiljoonische Sprochkultuar.
Es iss Tehl von der bräsiljoonische Geschicht.
Unn es iss Tehl von unser Identität.

Heit feire für etwas wichtiches:

Für Erinnrung.
Für Weard.
Für sprochliche Freiheit.
Für kulturool Kontinuität.
Für die Zukunft von unser Hunsriqueano Riograndense in Bräsilje.

Dreimol Hoch!

Hoch!
Hoch!
Hoch!

Lang lew unser liewe Moddersproch!
Lang lewe das Riograndenser Hunsrückisch!
Lang lewe, viva o Hunsriqueano Riograndense!


Dia Internacional da Língua Materna: Hunsriqueano Riograndense como parte viva da cultura linguística brasileira

Hoje é o Dia Internacional da Língua Materna.

Este dia nos lembra que toda língua tem valor — inclusive línguas regionais e históricas como o Hunsriqueano Riograndense, também conhecido como Riograndenser Hunsrückisch. Há quase duzentos anos, essa língua faz parte da realidade brasileira.

Hoje vamos falar de nós.

O Hunsriqueano Riograndense é parte íntegra do riquíssimo mosaico linguístico e cultural do Brasil.
Ele cresceu aqui.
Permaneceu aqui.
Continua vivo aqui.

Como língua de imigração, de herança, de origem germânica, desenvolveu-se de forma própria em território brasileiro, fazendo parte da histórica jornada de formação do país. Não é simplesmente um “alemão antigo”, uma língua estrangeira, mas uma forma linguística viva, com história, identidade e significado cultural próprios.

No passado, essa língua foi metódicamente perseguida e agressivamente reprimida pelo Estado do Brasil.
Tentaram retirá-la da vida pública.
Tentaram fazê-la desaparecer.

Mas ela não sumiu.

Ela continua viva.

Em nossas famílias e comunidades.
Em nossas nossas mentes e na memória coletiva.
Em nossas canções alegres e melancólicas.
Em nossas conversas, nas nossas piadas e preces.
Em nossos pensamentos e esperanças.

Por gerações, o Hunsriqueano Riograndense foi transmitido no Brasil … muitas vezes invisibilizado, somente de forma oral, muitas vezes de maneira extra discreta, mas sempre com afeto.

Hoje vivemos em uma democracia.
Por isso podemos falar no aberto e deixar visível a nossa língua materna.

Não apenas dentro de casa, no fundo do quintal.
Também na rua, no supermercado, no transporte coletivo.
Em público, em qualquer lugar.
Na internet.
Em livros.
Em projetos educacionais.
Em iniciativas culturais.

Nossa língua materna não precisa ser mais escondida.

O Hunsriqueano Riograndense faz parte da diversidade linguística brasileira, isso é inquestionável.
Faz parte da história do Brasil.
E faz parte da nossa identidade.

Hoje não celebramos contra algo, mas sim …
Celebramos a favor:

Da memória.
Da dignidade.
Da diversidade linguística.
Da continuidade cultural.
Do futuro do Hunsriqueano Riograndense no Brasil.

Três vezes viva,
Minha gente amada!

Viva!
Viva!
Viva!

Viva nossa querida língua materna!
Viva o Riograndenser Hunsrückisch!
Viva o Hunsriqueano Riograndense!

Estrela, RS — 150 Anos de História | Stadt Strelle, RS: 150 Johre Geschicht

Die Stadt Estrela/Strelle, RS, Bräsilje, feiert 150 Jahre – Arbeit, Kultur, Gemeinschaft und unsere Moddersproch.

Heit feiert ma’ die 150. Johre Gründung von der Stadt Strelle in der Altkolonie Reschion von Rio Grande do Sul. En fröhliche stolze Tooch für unser Gemeind! Dreimol Hoch für unser alt beliebte Moddersproch!!!

Hoje comemoramos os 150 anos de fundação da nossa querida Estrela, na região das Colônias Velhas, no Rio Grande do Sul. Uma trajetória marcada pelo trabalho, pela cultura e por uma comunidade vibrante.

Parabéns pelo seu 150º aniversário, Estrela, RS! Três vivas pra nossa preciosa língua materna, nosso alemão regional Riograndenser Hunsrückisch!!!

Hashtags:

EstrelaRS Altkolonie ColôniaVelha StrelleRS Estrela150Anos #IchSprecheDeitsch RioGrandeDoSul RiograndenserHunsrückisch Hunsrückisch Hunsriqueano HunsriqueanoRiograndense

SedacRS LínguaMaterna TeutofoniaBrasileira Teutofonia #mLínguasDoBrasil #IPHAN

#Alemão200Anos #SedacRS #Altkolonie #Neukolonie LínguaÉcultura

Compartilhe esta homenagem e marque alguém que também fala/entende o nosso alemão regional.

Schick hieder Beitrooch/Text weiter on dene, wo unser Deitsch verzähle, gell?!

Licht- und Klangshow in den Jesuitenruinen: São Miguel das Missões, RS – Brasilien

São Miguel das Missões – „Espetáculo Som e Luz“ (Ton- & Lichtspektakel)

En koortz Üwerblick

Platz / Ort: Ruine von São Miguel Arcanjo (UNESCO-Welterbe), Stadt São Miguel das Missões, Bundesstoot Rio Grande do Sul / RS; Neikolonie-Reschion / Missione-Reschion. 
Orischinool-Titel: Espetáculo Som e Luz.
Wann: Tächlich, Omends. 
Thema: Geschicht von der Jesuit-Guarani-Missione – ihrer Entstehung, Blüt unn Enn. 
Oonfang / Start: 1978; gilt alswie ens von der ältste loofende Spektakle von seiner Oort in Bräsilje. 
Sprecher-Ensemble: unner anre sinn Fernanda Montenegro, Lima Duarte, Paulo Gracindo, Juca de Oliveira, Rolando Boldrin, Maria Fernanda, Armando Bogus. 
Dauer: ca. 48 Minute. 

Was ma’ do erlebt

Das Ton- unn Licht Spektakel projekziert Licht, Ton unn Erzählung uff der barock Reduktions-Keerrich. Die Sprecher-Stimme führe enem alswie Zuschauser doorrich die Geschicht von der Missione, inklusive ihrer tächlich Lewe, ihrer Konflikte unn ihrer Ufflösung. 

Platz & Roohm

Ufführungsplatz iss das Sítio Histórico São Miguel Arcanjo – die berühmte Ruine von der Jesuit-Reduktion, en UNESCO-Welterbe. Also das macht joo die Show zugleich zu en Geschichtsstund unnich freiem Himmel. 

Entstehung & Kontinuität

Die Show looft zeit 1978 nächst täglich unn gilt in ihrem Show-Genre alswie speziool traditionsreich. 

Stimme & Dramaturschie

Der Text von Henrique Grazziotin Gazzana weard von bekannte bräsiljoonische Aktorinne unn Aktore, also hoche Kaliber Schauspielerinnen unn Schauspieler gesproch (wie schon uwe erwähnt, mit Fernanda Montenegro u. a.), was der Erzählung en starrek, cineastische Weerkung gebt. 

Dauer & Sproche

Die Voarstellung dauert ungefäehr 48 Minute. Newe das Bräsiljoonische (also Portugiesisch) gebt ‘s je noh Temporada Saison-Termine uff Kastilhoonisch (also Spanisch) unn Englisch (das iss dann immer Programm-abhängich). 

Tickets / Bilhetts & praktische Dikas / Hinweise / Tipps

Tickets: Im Platz zu abkoofe; reschionoole Portale unn die Stadt/RS-Turismo publiziere die Zeite unn Preise. 

Museum: Das Museu das Missões am Gelände vertieft jo der historische Kontext – ideal voar orrer noh der Show.  Zeitpläne ännre sich noh dem Joahrzeit / Saison. Prüf die genau was die Uahrzeite sinn uff der offizioolle Web-Seit von der Stadt / Munizip bzw. von der RS-Turismo. 

SEO-Hinweise (DE):

Jesuiten Guarani Missionen, Sao Miguel das Missoes Show, Som e Luz, Ton- und Lichtspektakel Brasilien, Ruinen Sao Miguel Arcanjo, UNESCO, Fernanda Montenegro, 48 Minuten Show, Museum der Missionen.

São Miguel das Missões – Espetáculo Som e Luz (PT-BR)

Visão geral

Local: Ruínas de São Miguel Arcanjo (Patrimônio Mundial UNESCO), município de São Miguel das Missões, RS.  Nome oficial: Espetáculo Som e Luz, apresentado diariamente ao anoitecer.  Conteúdo: Narrativa da experiência Jesuítico-Guarani – origem, auge e desfecho.  Desde: 1978; um dos mais antigos do gênero em exibição contínua no Brasil.  Narração: vozes de Fernanda Montenegro, Lima Duarte, Paulo Gracindo, Juca de Oliveira, Rolando Boldrin, Maria Fernanda e Armando Bôgus.  Duração: aprox. 48 minutos. 

O que se vê e se ouve

Luzes, trilha e narração transformam a fachada da antiga igreja em um palco de memória viva. A dramaturgia percorre o cotidiano missioneiro, conflitos e a posterior dissolução das reduções. 

Onde acontece

No Sítio Histórico São Miguel Arcanjo, conjunto arqueológico icônico e Patrimônio da Humanidade. A ambientação a céu aberto potencializa a experiência. 

Trajetória

Criado em 1978, o espetáculo mantém estrutura clássica e apresenta-se diariamente há décadas. 

Elenco de vozes

Texto de Henrique Grazziotin Gazzana, interpretado por nomes de peso do teatro e da TV, conferindo alta qualidade artística à narrativa. 

Duração e idiomas

A sessão dura cerca de 48 minutos. Além do Português, há programações sazonais em Espanhol e Inglês (consulte a agenda). 

Ingressos e dicas

Ingressos: normalmente vendidos no local; confira canais oficiais e anúncios locais para horários/preços atualizados. 

Museu: o Museu das Missões no próprio sítio complementa a visita com acervo e contexto histórico.  Horários variam por estação. Verifique a programação na página da prefeitura/RS Turismo antes da visita. 

SEO (PT-BR):

São Miguel das Missões Som e Luz, espetáculo Som e Luz RS, Ruínas de São Miguel Arcanjo, show 48 minutos, vozes Fernanda Montenegro, museu das Missões, horários e ingressos, patrimônio UNESCO, missões jesuíticas Guarani.

Observação: Informações (ano de criação, elenco de vozes, duração, local e horários) confirmadas em páginas oficiais/locais e do museu; horários e venda de ingressos podem mudar conforme a temporada.

Quando “saber uma língua” significa coisas diferentes: notas sobre comunicação entre brasileiros e europeus

Pessoas de países grandes e que geralmente se imaginam como monolíngues, como os Estados Unidos e o Brasil, quando interagem com europeus muitas vezes dizem coisas como “Eu sei inglês mais ou menos” ou “Me viro no alemão!”. Um suíço provavelmente vai pedir esclarecimentos, talvez querendo saber se você domina só a fala ou também a escrita. Já ouvi holandeses dos Países Baixos dizerem que gostavam de ler romances em alemão, mas que falar eles não sabiam de jeito nenhum; além disso, qualquer sotaque regional de alemão já os fazia se perder na compreensão.

Resumo: vale a pena a gente se preparar para ser mais específico.

Na mesma linha, o costume de simplesmente dizer que algo — digamos, uma comida — é “típica” não faz muito sentido para muitas pessoas na Europa. A palavra “cultura” também pode causar mal-entendidos. Muita gente usa “cultura” para se referir a trabalhos manuais, folclore etc. Já para outros, “cultura” significa especificamente museus, artes visuais, orquestra sinfônica e assim por diante.

Aprender um idioma vai bem além das palavras, mas a boa comunicação depende em grande parte do compromisso de querer compreender o outro lado durante o diálogo.

Detalhe: uma das vantagens de aprender um idioma é que aprender um terceiro fica bem mais fácil. No caso de quem cresce falando um regionalismo alemão sul-brasileiro — mesmo que só na informalidade e apenas na oralidade — a pessoa já tem “as manhas”, por assim dizer, ao entrar em contato com uma nova língua. E, ao aprender inglês, já vem com uma imensa bagagem terminológica (apesar dos falsos cognatos — mas isso é outra história).

Halt eich gesund unn munter!

— Paul

Nota: as quatro habilidades fundamentais no uso de uma língua são ouvir, falar, ler e escrever. Ouvir e ler são habilidades receptivas, enquanto falar e escrever são habilidades produtivas.

Die Freinde von Schiller

Hiedas Poem von Schiller verzählt uns von zwooi Freinde, wo sich völlich vertraue. Ene will en bös Könich kaputt tun, weerd awer gefang, doch därreft drei Tooche frei bleiwe, um etwas ganz wichtiches fertich kriehn. Sein Freind bleibt im Gefängnis beim Könich bis der anner zurück kommt — wenn net, soll ear sterwe. 

Trotz Stoorrem, Flut unn Räuber hält der Mann sein Versproch unn kommt im letzt Moment retuar. Der König iss dodamit tief bewecht, ei der iss dann von so en echte Freindschaft seahr beindruckt unn tut dann die zwooi noch begnädiche.

Botschaft: Woohre Freindschaft unn Treu könne sellebst das Herz von en Tyrann veränner. 

Zum heutigen 266. Geburtstag von
Friedrich Schiller, geboren am
10. November 1759, gestorben 09.Mai 1805. Er war deutscher Dichter, Philosoph, Historiker und Arzt
:

Die Bürgschaft

Zu Dionys, dem Tyrannen, schlich
Möros, den Dolch im Gewande;
Ihn schlugen die Häscher in Bande.
»Was wolltest du mit dem Dolche, sprich!«
Entgegnet ihm finster der Wüterich.
»Die Stadt vom Tyrannen befreien!«
»Das sollst du am Kreuze bereuen.«

»Ich bin«, spricht jener, »zu sterben bereit
Und bitte nicht um mein Leben,
Doch willst du Gnade mir geben,
Ich flehe dich um drei Tage Zeit,
Bis ich die Schwester dem Gatten gefreit,
Ich lasse den Freund dir als Bürgen,
Ihn magst du, entrinn ich, erwürgen.«

Da lächelt der König mit arger List
Und spricht nach kurzem Bedenken:
»Drei Tage will ich dir schenken.
Doch wisse! Wenn sie verstrichen, die Frist,
Eh du zurück mir gegeben bist,
So muß er statt deiner erblassen,
Doch dir ist die Strafe erlassen.«

Und er kommt zum Freunde: »Der König gebeut,
Daß ich am Kreuz mit dem Leben
Bezahle das frevelnde Streben,
Doch will er mir gönnen drei Tage Zeit,
Bis ich die Schwester dem Gatten gefreit,
So bleib du dem König zum Pfande,
Bis ich komme, zu lösen die Bande.«

Und schweigend umarmt ihn der treue Freund
Und liefert sich aus dem Tyrannen,
Der andere ziehet von dannen.
Und ehe das dritte Morgenrot scheint,
Hat er schnell mit dem Gatten die Schwester vereint,
Eilt heim mit sorgender Seele,
Damit er die Frist nicht verfehle.

Da gießt unendlicher Regen herab,
Von den Bergen stürzen die Quellen,
Und die Bäche, die Ströme schwellen.
Und er kommt ans Ufer mit wanderndem Stab,
Da reißet die Brücke der Strudel hinab,
Und donnernd sprengen die Wogen
Des Gewölbes krachenden Bogen.

Und trostlos irrt er an Ufers Rand,
Wie weit er auch spähet und blicket
Und die Stimme, die rufende, schicket,
Da stößet kein Nachen vom sichern Strand,
Der ihn setze an das gewünschte Land,
Kein Schiffer lenket die Fähre,
Und der wilde Strom wird zum Meere.

Da sinkt er ans Ufer und weint und fleht,
Die Hände zum Zeus erhoben:
»O hemme des Stromes Toben!
Es eilen die Stunden, im Mittag steht
Die Sonne, und wenn sie niedergeht
Und ich kann die Stadt nicht erreichen,
So muß der Freund mir erbleichen.«

Doch wachsend erneut sich des Stromes Wut,
Und Welle auf Welle zerrinnet,
Und Stunde an Stunde entrinnet.
Da treibt ihn die Angst, da faßt er sich Mut
Und wirft sich hinein in die brausende Flut
Und teilt mit gewaltigen Armen
Den Strom, und ein Gott hat Erbarmen.

Und gewinnt das Ufer und eilet fort
Und danket dem rettenden Gotte,
Da stürzet die raubende Rotte
Hervor aus des Waldes nächtlichem Ort,
Den Pfad ihm sperrend, und schnaubet Mord
Und hemmet des Wanderers Eile
Mit drohend geschwungener Keule.

»Was wollt ihr?« ruft er, für Schrecken bleich,
»Ich habe nichts als mein Leben,
Das muß ich dem Könige geben!«
Und entreißt die Keule dem nächsten gleich:
»Um des Freundes willen erbarmet euch!«
Und drei mit gewaltigen Streichen
Erlegt er, die andern entweichen.

Und die Sonne versendet glühenden Brand,
Und von der unendlichen Mühe
Ermattet sinken die Kniee.
»O hast du mich gnädig aus Räubershand,
Aus dem Strom mich gerettet ans heilige Land,
Und soll hier verschmachtend verderben,
Und der Freund mir, der liebende, sterben!«

Und horch! da sprudelt es silberhell,
Ganz nahe, wie rieselndes Rauschen,
Und stille hält er, zu lauschen,
Und sieh, aus dem Felsen, geschwätzig, schnell,
Springt murmelnd hervor ein lebendiger Quell,
Und freudig bückt er sich nieder
Und erfrischet die brennenden Glieder.

Und die Sonne blickt durch der Zweige Grün
Und malt auf den glänzenden Matten
Der Bäume gigantische Schatten;
Und zwei Wanderer sieht er die Straße ziehn,
Will eilenden Laufes vorüberfliehn,
Da hört er die Worte sie sagen:
»Jetzt wird er ans Kreuz geschlagen.«

Und die Angst beflügelt den eilenden Fuß,
Ihn jagen der Sorge Qualen,
Da schimmern in Abendrots Strahlen
Von ferne die Zinnen von Syrakus,
Und entgegen kommt ihm Philostratus,
Des Hauses redlicher Hüter,
Der erkennet entsetzt den Gebieter:

»Zurück! du rettest den Freund nicht mehr,
So rette das eigene Leben!
Den Tod erleidet er eben.
Von Stunde zu Stunde gewartet’ er
Mit hoffender Seele der Wiederkehr,
Ihm konnte den mutigen Glauben
Der Hohn des Tyrannen nicht rauben.«

»Und ist es zu spät, und kann ich ihm nicht
Ein Retter willkommen erscheinen,
So soll mich der Tod ihm vereinen.
Des rühme der blutge Tyrann sich nicht,
Daß der Freund dem Freunde gebrochen die Pflicht,
Er schlachte der Opfer zweie
Und glaube an Liebe und Treue.«

Und die Sonne geht unter, da steht er am Tor
Und sieht das Kreuz schon erhöhet,
Das die Menge gaffend umstehet,
An dem Seile schon zieht man den Freund empor,

Da zertrennt er gewaltig den dichten Chor:
»Mich, Henker!« ruft er, »erwürget!
Da bin ich, für den er gebürget!«

Und Erstaunen ergreifet das Volk umher,
In den Armen liegen sich beide
Und weinen für Schmerzen und Freude.
Da sieht man kein Auge tränenleer,
Und zum Könige bringt man die Wundermär,
Der fühlt ein menschliches Rühren,
Läßt schnell vor den Thron sie führen.

Und blicket sie lange verwundert an.
Drauf spricht er: »Es ist euch gelungen,
Ihr habt das Herz mir bezwungen,
Und die Treue, sie ist doch kein leerer Wahn,
So nehmet auch mich zum Genossen an,
Ich sei, gewährt mir die Bitte,
In eurem Bunde der Dritte.«

Äppel-Walnuss Kuche

Safticher Äppel-Nuss Kuche

Ingrediente:

5 Ooier

220 Gramm Zucker

Schäämich kläppre.

200 Gramm geriebne Walnüss

250 Gramm geraspelte Äppel

80 Milliliter Öl

150 Gramm Mehl

½ Päckche Backpulver

½ Teelöffelche Zimt

Nochmol alles schen zusammer in en gross Schüssel rendun unn gut vermische.

Dann der flüssiche Tooich in en gefettde Backform orrer Backblech renschütte.

Bei 180° Grad Heissluft noh deinem Backuwe, ungefäehr 45 Minute backe.

Loss eich’s gut schmecke!

Guten Appetit!

Bolo úmido de maçã e noz

Ingredientes:

5 ovos

220 g de açúcar

Bata bem até espumar.

200 g de nozes raladas

250 g de maçãs raladas

80 ml de óleo

150 g de farinha de trigo

½ pacote de fermento químico em pó

½ colher (chá) de canela em pó

Misture tudo novamente em uma tigela grande até ficar homogêneo.

Despeje a massa (mole, tipo daquelas de panqueca) em uma forma untada ou numa assadeira.

Asse em forno ventilado a 180 °C por cerca de 45 minutos.

Sirva e aproveite,

bom apetite!

Blutwoorscht = Morcilha

In der zwooisproichige Gechende von Rio Grande do Sul unn Santa Catarina, in Südbräsilje, ei do nennt ma’ die “morcilha de sangue” die Blutwoorst. Sie weerd mit Schweinblut, Speck unn Geweerze gemacht. Nh dem Koche iss sie fest, kann geschnitt werre unn gehöert zu der kalte Woorstsorte Kategorie.

Awer net nur hier kennt ma’ so etwas: Viele Esskulture in der Welt honn ihre eichne Version davon. Von der Hunsrück-Gebeerche unn die Palz in Deitschland bis Katalonje, in Spanje, von der Britische Insle bis Osteuropa zeicht sich, wie Mensche üwerall mit Kreativität alles vom Tier nutze unn in gutes Esse verwännle.

Blutwoorst unn Lewerwoorst uff Sauerkraut (der Mut anderer, CC BY-NC-SA 4.0).
Bild aus dem Digitalen Wörterbuch der Deutschen Sprache (DWDS).
Kataloonische Blutwoorst
(RSlastic, CC0)
Bild aus dem Digitalen Wörterbuch der Deutschen Sprache (DWDS).

Nas zonas bilíngues de alemão-português do Rio Grande do Sul e de Santa Catarina, no sul do Brasil, a antiga morcilha de sangue é conhecida pelo nome alemão “die Blutwoorst” (“Blutwurst” no alemão padrão). Esse embutido tradicional é feito com sangue suíno, toucinho e temperos, passando por um processo de cozimento até se tornar firme, pronto para ser fatiado e apreciado como um frio.

Não se trata apenas de uma herança local: muitas culturas gastronômicas ao redor do mundo têm sua própria versão desse preparo. Da região montanhosa do Hunsrück e do Palatinado, na Alemanha, à Catalunha, na Espanha, das Ilhas Britânicas ao Leste Europeu, a ideia de aproveitar todos os ingredientes, mesmo os miúdos, do animal e transformá-los numa comida saborosa mostra como a criatividade culinária das pessoas é de fato universal.

Theaooter in unser Sproch?!

LÍNGUA – Theooter alswie Widerstann unn Feier von der klenre Sproche (Minderheitensprachen)

Das Festival LÍNGUA in Portugal

Das LÍNGUA – Festival Internacional de Teatro em Línguas Minoritárias iss en zwooijähriches Theooterfestival im Theatro Gil Vicente in Barcelos, Portugal. Die zwette Ausgab hot vom 7. bis 10. Juni 2024 statt gefunn.

Die zentroole Idee: Wenn en Sproch verschwinndt, verliert ma’ net nuar Wörter, awer en ganzes kulturoolles Erbe. Theooter weerd so zu en’m Weerrekzeich von der Erinnrung, vom Widerstann unn von der Lewenskraft – sei es in earnste Stücke orrer im Humoar.

Meh Informatione unn Hinnergrund:

Inspiration für Bräsilje: Riograndenser Hunsrückisch

Das internationoole Beispiel feshrt uns zu der Froch: Wie könne mear Theooter nutze, um unser Riograndenser Hunsrückisch (hunsriqueano riograndense) se stärke?

Mear sinn mit der Sproch mündlich uffgewachs, reich on Geschichte, Sprüche unn Humoar, awer meahrst ohne Schrift. Die Bühne kann dann ganz uff das Platz im Publikum sin, um Sichtbarkeit unn Stolz se schaffe unn zeiche.

Hier sinn zwooi lokale Beispiele im Süd von Bräsilje

Hier en Froch on die Leser

Hot jemand von eich schon emmol en Theooterstück in unsrem Dialekt gesiehn?


O Festival LÍNGUA em Portugal

O LÍNGUA – Festival Internacional de Teatro em Línguas Minoritárias é um evento bienal realizado no Theatro Gil Vicente, em Barcelos (Portugal). A segunda edição aconteceu de 7 a 10 de junho de 2024.

A proposta do festival é clara: quando uma língua desaparece, não se perde apenas a fala, mas todo um patrimônio cultural. O teatro, nesse contexto, é uma ferramenta de memória, resistência e vitalidade, seja em peças dramáticas ou no humor.

Mais informações e histórico:

Inspiração para o Brasil: Riograndenser Hunsrückisch

Esse exemplo internacional nos leva a refletir: como podemos usar o teatro para valorizar o nosso Riograndenser Hunsrückisch (hunsriqueano riograndense), língua regional do Sul do Brasil?

Crescemos com esse idioma na oralidade, rico em histórias, ditos e humor, mas quase sempre sem tradição escrita. O palco pode ser o espaço ideal para dar visibilidade e orgulho a essa herança linguística.

Exemplos locais no Sul do Brasil

Aqui vai uma pergunta final ao leitorado deste blog:

E você, já assistiu a uma peça ou apresentação em Riograndenser Hunsrückisch? Comente!

#línguas #languages #línguasminoritárias #minoritylanguages #teatro #theatre #festivaldeteatro #theatrefestival #hunsriqueano #RiograndenserHunsrückisch #CurtoArte #SemanaAlemã

Mein Löwezoohn-Saloot

Hier iss en Foto von mein noh dem berühte französische Kochmeister Jacques Pépin–Salat mit Löwezoohn, inspiriert von Lyon, Frankreich awer mit mein eichner Idee.

Mein Löwezoohn-Saloot | Minha salada de dente-de-leão

Jedes Mol sin ich üwerrascht, wie gut der Löwezoohn-Saloot schmeckt!

Das Mol honn ich der Speck doorrich portugääsische Woorst gewächselt, klen geschnitt unn im Airfryer nächstwie knusprig geloss. Ich honn Sardelle in Öl gehol (hier in der USA seahr leicht se finne unn ooch günstig!) …. awer die rote Schlott-Zwiwwelcher, ei die honn ich leider hiedas Mol vergess rentun.

Wie immer viel frischer Knuwloch rdngetun, gut Oliveöl aus Spanje unn Rotweinessig unn en dunkler grober Senf benutzt. Dann statts Croutons (unser Brotbrochsle) honn ich frisch gelwe Bobbacher in Weerfelcher geschnitt unn im Airfrier rengetun unn gebrot…. ei das Kürbische honn ich dann noch direkt aus unsrem Gemüse-Goorte ewe geerndt, genau sowie der Löwezoohn-Blätter.

Oh Mensch nochmole… es hot jo so gut geschmeckt, ei enfach himmlich!!!

————- • • • ————

Toda vez que preparo essa salada (já fiz até com ovo frito), fico impressionado com o seu sabor! Dessa vez troquei o velho toucinho (que hoje em dia virou moda chamar de “bacon” no Brasil) por linguiça portuguesa …. picada e deixada quase crocante na airfryer. Usei anchovas comuns em óleo (tão fáceis e baratas de achar aqui nos EUA!) — mas só que desta vez acabei me esquecendo da cebolinha vermelha tipo chalota.

Aqui está minha salada de dente-de-leão inspirada na do chef de cozinha Jacques Pépin e na tradição de Lyon, região de origem dele na França …… mas é claro com meu próprio toque, neste caso.

Como sempre, coloquei bastante alho fresco, usei meu bom azeite espanhol, vinagre de vinho tinto e mostarda integral escura. No lugar dos croutons (os mesmos Brotbrochsle que se usa na Schmier de óvos), entrou abobrinha amarela fresquinha, que cortei em cubinhos e assei no airfrier…. aliás abobrinha colhida direto na nossa horta, assim como o dente-de-leão que utilizei.

Nossa, mas que delícia … ficou assim de um outro mundo!!!